Proje Hakkında

Projenin Adı: Ağaç Modelinin Avrupa’da İslam Tartışmaları Etrafında Ortaya Çıkan Toplumsal Gerilimlere Uygulanması

Proje Koordinatörü: Dr. Ayşe Güzin Altunbay
Misafir Kurum:
Lokman Hekim Üniversitesi
Fonlayan Enstitü:
Tübitak 2232 Uluslararası Lider Araştırmacılar Bursu

This project proposal was submitted for 2232 fellowship in April 2019 and approved by TÜBITAK in July 2019. The project has been running since October 2019 at the University of Lokman Hekim in Ankara.

Proje Özeti (Pandemi Revizyonundan Önce)

2015 yılından bu yana tecrübe edilen yoğun mülteci akımları, Avrupa ülkelerinde, İslamofobik ve milliyetçi söylemlerin kayda değer bir şekilde artmasına neden olmuştur. Duygusal içeriği yüksek sosyal gerilimler ve tekrarlayan terör eylemleri, bu süreçte, Avrupa toplumlarını ciddi anlamda kutuplaştırmış ve ayrıştırmıştır.  Öyle ki, Huntington’un çokça tartışılan “medeniyetler çatışması” tezi, Batı ülkelerinin sosyo-politik söylemleri bağlamında, hiçbir zaman bugün olduğu kadar anlamlı olmamıştır. Tekrarlayan terör ve intihar eylemleri, kaygı düzeyini küresel anlamda arttırmış ve hem Batı’da, hem de Müslüman dünyada büyük-grup çatışmalarının artmasına neden olmuştur. Her ne kadar Türkiye’nin kendine has toplumsal dinamikleri olsa da, Avrupa ülkelerinde hali hazırda var olan islamofobik (yada Müslüman karşıtı ırkçı) tartışmalarla, dinin kamusal alanda görünürlüğü konusunda Türkiye’deki seküler ve dindar kesim arasında devam edegelen tartışmalar arasında bazı benzerlikler vardır. Türkiye ile Avrupa ülkeleri arasındaki bu benzerlik ve etkileşim en çok başörtüsü ve başörtüsünün büyük-grup kimliği ile ilişkisi etrafında dönen tartışmalarda gözlemlenebilir. Diğer bir benzerlik ise Türkiye’deki yerel halk ile Orta Doğu’dan Türkiye’ye göç eden mülteciler arasında yaşanan gerilimlerde görülmektedir.

Bu çalışmada, hem Avusturya ve Almanya yerel halkları ile orada yaşayan Müslümanlar arasında, hem de Türkiye’deki dindar ve seküler kesimler arasında var olan müzminleşmiş problemlere ve sosyal gerilimlere Vamık Volkan’ın Ağaç Modelini kullanarak yeni bir bakış açısı getirmeyi amaçlıyoruz. Ağaç Modelinin en temel iddiası, grup kimliği ile alakalı psikolojik konuların ve kollektif ritüellerin büyük gruplar arasında var olan politik, ekonomik, sosyal, kültürel ve dinî ilişkilerin her alanına eşlik ettiğidir. Özellikle stresli dönemlerde ve uzun süreli çatışma durumlarında, bilinçli ve bilinçdışı psikolojik fenomenler, barışçıl çözümlere direnç oluşturarak ve böylece iletişimi ve uzlaşmayı imkansız hale getirerek, gündelik hayatı (gerçek dünya meselelerini) kontamine ederler (zehirlerler). Volkan ve ekibi, ağaç modelini, karşıt gruplar arasındaki bu psikolojik zehirleri teşhis eden ve temizleyen üç basamaklı bir psiko-politik yaklaşım olarak geliştirdiler. Multidisipliner bir yürütücü takımla gerçekleştirilmesi, bu yaklaşımı özel bir gayri resmî diplomasi aracı kılar. Büyük-grup kimlikleri ile ilgili farkındalık oluşmamış olan, bilinçdışı kökenlerine dair şifreleri çözerek klinik tecrübelerini diyalog sürecine taşıyan psikanalitik/psikodinamik yönelimli grup-terapistleri, yürütücü takımın üyeleri olarak bu modelde merkezi bir öneme sahiptirler.

Derin kimlik problemlerinin bir nesilden diğerine aktarılması ile ortaya çıkmış olan günümüzün büyük-grup çatışmaları, hem Türkiye hem Avrupa için birçok fırsatları ve zorlukları içerisinde barındırmaktadır. Bu noktada, tecrübeli ve donanımlı psikodinamik/psikanalitik yönelimli grupterapistlerinin rehberliğinde ilerlecek bu süreç, çatışmalarla başa çıkma başarısını arttırabilir. Projede bu amaç doğrultusunda, üç yürütücü takım oluşturarak ayrışmanın tarafları arasında psiko-politik diyaloglar başlatmayı hedefliyoruz. Bu takımlar, Viyana ve Berlin’de Müslümanlar ve yerel halk arasında, Ankara’da ise kendini toplumdaki dindar/laik ayrışmasının farklı iki tarafında tanımlayan insanlar arasında olacaktır. Ağaç modeli, bu seçilen bölgelerin özelliklerine göre kısmen adapte edilirken, çalışma ortamının verimliliğinin arttırılması amacı ile psikoedukasyon seansları ile model zenginleştirilecek ve modelin her bir basamağında psikodinamik veriler toplanacaktır. Bu üç bölgedeki proje partnerlerimiz ve yerel iletişim ağları vasıtasıyla projenin içeriği toplum ile paylaşılacak ve sonuçlar muhtelif toplumsal gruplara iletilecektir.

Literatür:

Erdheim, Mario (1982): Die gesellschaftliche Produktion von Unbewusstheit – Eine Einführung in
den ethnopsychoanalytischen Prozess. Frankfurt am Main: Suhrkamp Verlag

Machleidt, Wielant (2005): Migration, Integration und psychische Gesundheit. Psychiatrisch Praxis
2005; 32(2):55-57.

Machleidt, Wielant/Wolf, Karsten (1998): Annäherung an das Fremde. In: Koch, E./Özek,
M./Pfeiffer, W. M./Schepker, R. (Hrsg.): Chancen und Risiken von Migration. Freiburg im Breisgau:
Lambertus, S. 29-37.

Volkan, V. D. (1999): The tree model: a comprehensive psychopolitical approach to unofficial
diplomacy and the reduction of ethnic tension. Mind and Human Interaction, 10: 142-206.